Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında bulunanların kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bir başvuru yoludur (6216 sayılı Kanun md. 45/1). Mahkeme, 23 Eylül 2012’den sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan başvuruları inceler (geçici md. 1). Bu yazıda kimlerin başvurabileceğini, süreyi ve başvurunun nasıl yapılacağını özetliyoruz.

Kimler Başvurabilir?

Bireysel başvuru, ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenen kişiler tarafından yapılabilir (md. 46/1).

• Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz.
• Özel hukuk tüzel kişileri yalnızca tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle başvurabilir.
• Yabancılar, yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili olarak bireysel başvuru yapamaz.

Başvuru Şartları

Başvuru yollarının tüketilmesi

İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı bireysel başvurudan önce tüketilmiş olmalıdır (md. 45/2). Yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamaz (md. 45/3).

Otuz günlük başvuru süresi

Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Haklı bir mazeret nedeniyle süresinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazereti belgeleyen delillerle başvurabilir (md. 47/5).

Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?

Başvuru, Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde yer alan bireysel başvuru formu doldurularak doğrudan Anayasa Mahkemesine ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla yapılabilir (md. 47/1). Mahkemenin form kılavuzuna göre başvuru formunun harç tahsil makbuzuyla birlikte Anayasa Mahkemesine, diğer mahkemelere veya yurt dışı temsilciliklerine verildiği tarih başvuru tarihi sayılır ve başvurucuya bir alındı belgesi verilir.

Formda bulunması gerekenler

• Başvurucunun ve varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgileri
• İhlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlük ile dayanılan Anayasa hükümleri
• İhlal gerekçeleri ve başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar
• Başvuru yollarının tüketildiği ya da ihlalin öğrenildiği tarih ve varsa uğranılan zarar
• Ekler: dayanılan deliller, ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların aslı ya da örneği ve harcın ödendiğini gösteren belge (md. 47/3)

Harç, temsil ve adli yardım

Bireysel başvurular harca tabidir (md. 47/2); harç tutarı her yıl yeniden belirlenir ve Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde duyurulur. Başvuru için avukatla temsil zorunlu değildir; başvurucu bir avukat tarafından temsil ediliyorsa vekâletname sunulur (md. 47/4). Yargılama giderlerini karşılama gücü bulunmayanlar, mali durumlarını gösteren belgelerle adli yardım talep edebilir. Başvuru evrakında eksiklik varsa, eksikliğin giderilmesi için on beş günü geçmemek üzere süre verilir (md. 47/6).

İnceleme ve Karar

Kabul edilebilirlik incelemesini komisyonlar yapar; kabul edilebilirlik şartlarını taşımadığına oy birliğiyle karar verilen başvurular hakkında kabul edilemezlik kararı verilir ve bu karar kesindir (md. 48/3–4). Esas inceleme sonunda hakkın ihlal edildiği ya da edilmediği tespit edilir. İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir; yeniden yargılamada hukuki yarar bulunmayan hâllerde tazminata hükmedilebilir (md. 50). Başvurunun aşamaları e-Devlet üzerinden izlenebilir.

Türkiye bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine gitmeden önce tüketilmesi gereken bir iç hukuk yoludur. Strazburg’daki başvuru süreci için AİHM’e Nasıl Başvuru Yapılır yazımıza; ifade özgürlüğü ve internet içerikleriyle ilgili uyuşmazlıklar için Medya ve Bilişim Hukuku yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru süresi kaç gün?

Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu yoksa ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Haklı mazeret hâlinde mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde başvurulabilir.

Bireysel başvuru için avukat zorunlu mu?

Hayır. Başvurucu formu kendisi doldurup verebilir; avukatla temsil ediliyorsa vekâletname eklenir.

Bireysel başvuru harcı ödenmeden başvuru yapılabilir mi?

Bireysel başvurular harca tabidir ve harç makbuzu forma eklenir. Ödeme gücü bulunmayanlar belgeleriyle birlikte adli yardım talep edebilir.

Bireysel başvuruda ihlal kararı verilirse ne olur?

Mahkeme ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmeder. İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa dosya yeniden yargılama için ilgili mahkemeye gönderilir.

Dayanak: 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun md. 45–48, 50 ve geçici md. 1; Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Formu Kılavuzu.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.