Kefalet Sözleşmesi Şartları: El Yazısı, Eş Rızası ve Süre

Kefalet, bir kişinin başkasının borcunu ödememesi hâlinde alacaklıya karşı kişisel olarak sorumluluk üstlenmesidir. Kredi, kira ve ticari sözleşmelerde sık görülür; ancak kefil olmak Türk Borçlar Kanunu’nda sıkı şekil kurallarına bağlanmıştır. Bu kurallara uyulmayan kefalet geçersiz olabilir. Bu yazıda kefalet sözleşmesinin şartları, eş rızası, kefil türleri, sorumluluğun sınırı ve kefaletin sona ermesi anlatılmaktadır.

Kefalet Sözleşmesinin Şekil Şartları

Kefalet yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz. Sözleşmede kefilin sorumlu olacağı en yüksek tutar ile kefalet tarihinin bulunması gerekir. Bunlara ek olarak kefilin, sorumlu olduğu en yüksek tutarı, tarihi ve müteselsil kefil olduğunu bildiren ifadeyi kendi el yazısıyla yazması aranır (TBK md. 583). Matbu bir metne yalnızca imza atmak bu koşulu karşılamaz.

Aynı şekil kuralı, kefil olma konusunda özel yetki verilmesi ve kefil olma vaadi için de geçerlidir. Kefilin sorumluluğunu artıran sonraki değişiklikler de kefaletle aynı şekle bağlıdır; yazılı ve el yazılı unsurlar tamamlanmadan bu değişiklikler hüküm doğurmaz. Şekil kuralı, kefil olma ehliyetine ve eş rızasına ilişkin hükümlerle birlikte, gerçek kişilerin başka bir adla yaptığı kişisel güvence sözleşmelerine de uygulanır (md. 603).

Evli Kişinin Kefaletinde Eş Rızası

Mahkeme kararıyla ayrılık kararı verilmemişse veya ayrı yaşama hakkı doğmamışsa, evli kişi ancak eşinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rıza, sözleşmeden önce ya da en geç sözleşmenin kurulduğu anda verilmelidir (md. 584). Sonradan yapılan değişiklikler kefilin sorumlu olacağı tutarı artırmıyor, adi kefaleti müteselsil kefalete çevirmiyor ve kefil lehine olan güvenceleri önemli ölçüde azaltmıyorsa yeni bir rıza gerekmez.

Kanun bazı kefaletlerde eş rızasını aramaz: ticaret siciline kayıtlı işletmenin sahibi, ticaret şirketinin ortağı veya yöneticisi tarafından işletme ya da şirketle ilgili verilen kefaletler, esnaf ve sanatkârın mesleki faaliyetiyle ilgili kefaletleri ve sayılan bazı kredi ve kooperatif kefaletleri bu istisnadadır (md. 584/3).

Adi Kefalet, Müteselsil Kefalet ve Birlikte Kefalet

Adi kefalette alacaklı, kural olarak önce asıl borçluya başvurmak zorundadır. Borçlu aleyhine yapılan takipten kesin aciz belgesi alınması, takibin Türkiye’de imkânsız ya da çok güç hâle gelmesi, borçlunun iflası veya konkordato mehli verilmesi hâllerinde alacaklı doğrudan kefile gidebilir (md. 585).

Müteselsil kefil sıfatı yazılı olarak üstlenilmişse alacaklı borçluyu takip etmeden kefile başvurabilir. Ancak borçlunun temerrüde düşmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da açıkça ödeme güçsüzlüğüne düşmesi gerekir (md. 586). Birden çok kişi aynı borca kefil olduysa her biri kural olarak kendi payından adi kefil gibi, diğerlerinin payından kefile kefil gibi sorumludur; müteselsil kefillerde ise her biri borcun tamamından sorumludur (md. 587).

Kefilin Sorumluluğunun Kapsamı

Kefil her durumda sözleşmede yazılı azami miktarla sınırlıdır. Aksi kararlaştırılmadıkça bu sınır içinde asıl borcu, borçlunun temerrüdünün sonuçlarını, uygun şekilde bildirilen takip ve dava giderlerini ve işlemiş bir yıllık ile işlemekte olan yıla ait sözleşme faizlerini kapsar (md. 589). Sözleşmede açıkça yazılmamışsa kefil, kefaletten sonra doğan borçlardan sorumlu olur. Kefil, asıl borçlunun ileri sürebileceği savunmaları alacaklıya karşı kullanabilir (md. 591). Ödeme yapan kefil, alacaklının haklarına halef olur ve borçluya rücu eder (md. 596).

Kefalet Ne Zaman Sona Erer?

Asıl borç hangi sebeple olursa olsun sona erdiğinde kefil de borcundan kurtulur (md. 598). Gerçek kişinin verdiği her kefalet, sözleşmenin kurulmasından itibaren on yıl geçince kendiliğinden ortadan kalkar. Süre, en erken sona ermeden bir yıl önce yapılan ve kefalet şekline uygun yazılı açıklamayla en çok on yıllık yeni bir döneme uzatılabilir. Süreli kefalette sürenin bitmesiyle kefil kurtulur (md. 600). Gelecekte doğacak bir borca kefalette borçlunun mali durumu önemli ölçüde bozulursa kefil, borç doğmadıkça alacaklıya yazılı bildirimle kefaletten dönebilir (md. 599).

Kira sözleşmelerinde kefil gösterilmesi uygulamada sık görülür; kiranın ödenmemesinin sonuçları Kiracı Kirayı Ödemezse Ne Olur? yazımızda, tahliye taahhüdünün geçerliliği Kiracı Tahliye Taahhütnamesi yazımızda ele alınmıştır. Genel çerçeve için Sözleşmeler Hukuku sayfasına bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Kefalet sözleşmesinde el yazısıyla neler yazılmalıdır?

Kefilin sorumlu olduğu en yüksek tutar, kefalet tarihi ve müteselsil kefil olması durumunda bu sıfatı belirten ifade kendi el yazısıyla yazılmalıdır (TBK md. 583).

Evli kişi eşinin rızası olmadan kefil olabilir mi?

Kural olarak olamaz; eşin yazılı rızası sözleşmeden önce ya da en geç sözleşme anında verilmelidir. Ticari işletme veya şirketle ilgili bazı kefaletlerde bu rıza aranmaz (md. 584).

Kefalet kaç yıl geçerlidir?

Gerçek kişinin kefaleti sözleşmenin kurulmasından itibaren on yıl geçince kendiliğinden sona erer; yazılı açıklamayla en çok on yıllık yeni bir dönem için uzatılabilir (md. 598).

Kefil borcu öderse ne yapabilir?

Ödeme yapan kefil alacaklının haklarına halef olur ve asıl borçluya rücu edebilir; ödemeyi borçluya bildirmesi gerekir (md. 596 ve 597).

Dayanak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 581–603 (kefalet sözleşmesi).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.