Karşılıksız Çek Cezası: Şikâyet Süresi ve Ödemeyle Düşme

Ticari hayatta vadeli ödeme aracı olarak yaygın kullanılan çekin bankaya ibrazında hesapta yeterli karşılık bulunmazsa, çek “karşılıksızdır” işlemine tabi tutulur. Bunun hem hukuki hem de cezai sonuçları vardır. Karşılıksız çekin cezai yönü 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesinde düzenlenmiştir.

Suç Ne Zaman Oluşur?

Çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibrazında “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine yaptırım uygulanır (Çek K. md. 5/1). Bu nedenle ibraz süresi belirleyicidir:

Süreler, çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar. Süresinden sonra ibraz edilen bir çek için Kanunun 5. maddesindeki yaptırım uygulanmaz.

Ceza Nedir?

Her bir çek için bin beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur; ancak bu ceza, çek bedelinin karşılıksız kalan kısmından az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verir; bu yasak yargılama sırasında koruma tedbiri olarak da uygulanır (Çek K. md. 5/1). Çek hesabı sahibi bir tüzel kişi ise mali işleri yürüten yönetim organı üyesi sorumlu tutulur (md. 5/2).

Kanunda doğrudan hapis cezası öngörülmemiştir. Ancak verilen adli para cezası ödenmezse, kamuya yararlı işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapse çevrilir (Çek K. md. 5/11).

Şikâyet Süresi ve Görevli Mahkeme

Davalar icra ceza mahkemesinde görülür ve İcra ve İflas Kanunu’nun yargılama usulüne ilişkin maddeleri uygulanır. Bu kapsamda şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK md. 347). Dava, çekin ibraz edildiği ya da hesabın bulunduğu banka şubesinin yeri ile hesap sahibinin veya şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (Çek K. md. 5/1).

Ödeme ile Davanın Düşmesi

Karşılıksız kalan çek bedeli, kanuni ibraz tarihinden itibaren ticari işlerdeki temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenirse, yargılama aşamasında davanın düşmesine; hüküm kesinleştikten sonra ise mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir (Çek K. md. 6/1). Hamilin şikâyetten vazgeçmesi de aynı sonucu doğurur. Çek yasağının kaldırılması, cezanın infazından itibaren üç yıl ve her hâlde yasaktan itibaren on yıl geçtikten sonra istenebilir (md. 6/3).

Bankacılık işlemlerine ilişkin genel çerçeve Bankacılık Hukuku sayfasında, cezai süreçlerin işleyişi Ceza Hukuku sayfasında yer alıyor. Çek alacağının tahsili için başlatılan takipler bakımından kambiyo senetlerine dayalı takip konusuna da bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Karşılıksız çekte hapis cezası var mı?

Kanun adli para cezası öngörür. Bu ceza ödenmezse doğrudan hapse çevrilir (Çek K. md. 5/11).

Karşılıksız çek için şikâyet süresi ne kadar?

Fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay, her hâlde fiilden itibaren bir yıldır (İİK md. 347).

Çek bedelini ödemek davayı düşürür mü?

Karşılıksız kalan tutar, ibraz tarihinden işleyen ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenirse dava düşer; hüküm kesinleşmişse sonuçları ortadan kaldırılır (Çek K. md. 6).

Süresinde ibraz edilmeyen çek için şikâyet yapılabilir mi?

Kanunun 5. maddesindeki yaptırım, kanuni ibraz süresi içinde yapılan ibraza bağlıdır. Süresi geçmiş çekte alacak, hukuki yollarla istenebilir.

Dayanak: 5941 sayılı Çek Kanunu md. 5 ve 6; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu md. 347; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 796.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.